ВАТАН МАДХИ. ВАТАН — ҚАЛБИМИЗДАГИ МУҚАДДАС МАНЗИЛ

       Ватан... Бу сўзни эшитганда инсон қалбида беихтиёр қандайдир илиқ туйғу уйғонади. Ватан —  инсоннинг илк қадами, болалиги, она алласи, отанинг дуоси, аждодлар хотираси, боболардан қолган мерос, фарзандлар келажагидир.Ватан тушунчаси инсон ҳаётида шу қадар улуғ ва муқаддас ўрин тутадики, халқимиз уни кўпинча «Она Ватан» дея эъзозлайди. Нега айнан «она»?Чунки она инсонга ҳаёт беради. Ватан эса инсонга ўзлигини, тилини, тарихини, маънавий илдизини беради. Она фарзандини меҳр билан бағрига босади, Ватан эса унинг орзу-умидларига бағрини очади. Она фарзандининг камолини истайди, Ватан ҳам ўз фарзандларининг билимли, ҳалол, мард ва фидойи бўлишини кутади.Шу маънода «она» ва «Ватан» тушунчалари инсон қалбида ёнма-ён туради.Ватан — инсон ўзлигини англайдиган маконИнсон дунёга келиб, аввало ўз уйини танийди. Уйидан маҳалласини, маҳалласидан қишлоғи ёки шаҳрини, ундан эса ўз юртини англай бошлайди. Шу тариқа инсон қалбида Ватан туйғуси шаклланади.Ватанга муҳаббат баландпарвоз сўзлардагина эмас. У ҳар кунги оддий ишларимизда намоён бўлади: ўз ишини ҳалол бажаришда, табиатни асрашда, тарихий обидаларни қадрлашда, она тилини эъзозлашда, катталарга ҳурмат, кичикларга иззат кўрсатишда.Зеро, Ватан тақдири фақат давлат арбоблари ёки олимлар эмас, ҳар бир фуқаронинг масъулияти билан боғлиқ.

БУХОРО – ВАТАН ТАРИХИНИНГ БУЮК САХИФАСИ.

     Ватан ҳақида сўз кетганда, кўҳна Бухорони тилга олмай бўлмайди.Бухоро — икки ярим минг йилдан ортиқ тарихга эга бўлган, Марказий Осиёнинг энг қадимий шаҳарларидан бири. Унинг тарихий маркази ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган. Қадим шаҳар асрлар давомида илм-фан, маданият, савдо ва маърифат марказларидан бири бўлиб келган.Бухоро кўчаларида юрган инсон гўё тарих билан суҳбатлашади. Бу ерда ҳар бир гумбаз, ҳар бир пештоқ, ҳар бир ғишт ўз бағрида асрлар сирини сақлаб тургандай.Арк қалъаси — ана шундай тарихий хотиралар мужассам бўлган маскан. У минг йилдан ортиқ вақт давомида ҳукмдорлар қароргоҳи бўлиб хизмат қилган. Қалъа гўё Бухоронинг давлатчилик тарихи ҳақида сўзлайди. Расмий маълумотларга кўра, Аркнинг энг қадимий қатламлари милоддан аввалги IV–III асрларга бориб тақалади.Минора  эса Бухоронинг осмонга бўй чўзган тарихидир. 1127 йилда барпо этилган Калон минораси асрлар давомида шаҳарнинг асосий рамзларидан бири бўлиб келмоқда. Унинг атрофидаги Калон масжиди ва Мир Араб мадрасаси Бухоронинг илм-маърифат ва диний тафаккур маркази сифатидаги нуфузини намоён этади.Лаби Ҳовуз ансамбли эса Бухоронинг ижтимоий ва маданий ҳаётидан дарак беради. Ҳовуз атрофидаги мадрасалар, карвон йўллари, савдо ва ҳунармандчилик муҳити бу масканни асрлар давомида шаҳар ҳаётининг гавжум нуқталаридан бирига айлантирган.Сомонийлар мақбараси эса ўзининг ғишт териш санъати билан алоҳида ажралиб туради. Қарийб ўн бир асрлик бу меъморий ёдгорлик Сомонийлар даври меъморчилигининг юксак намунаси ҳисобланади.Ситораи Моҳи Хоса, Чор Минор, қадимий савдо гумбазлари, мадрасалар ва зиёратгоҳлар ҳам Бухоронинг турли даврлардан сўзловчи бебаҳо саҳифаларидир.Бугун бу обидалар нафақат тарихий ёдгорлик, балки мамлакатимиз туризмининг муҳим масканларидир. Улар орқали дунё сайёҳи Ўзбекистоннинг бой тарихи, меъморчилиги ва маданиятини англайди.

БУЮК АЛЛОМАЛАР МАЬНАВИЙ МЕРОСИМИЗ УСТУНЛАРИ 

    Бухоронинг Ватанимиз тарихидаги ўрни шу заминдан етишиб чиққан буюк алломалар билан ҳам белгиланади.Муҳаммад ибн Исмоил ал-Бухорий номи бутун дунёга машҳур. У киши ҳадис илмининг буюк намояндаларидан бири бўлиб, Бухорода туғилган. Унинг илмий мероси асрлар оша инсоният маънавиятига хизмат қилиб келмоқда.Ал-Бухорий ҳаёти бизга бир ҳақиқатни эслатади: инсоннинг Ватанга қилган энг катта хизмати унинг эзгу билими, ҳалол меҳнати ва қолдирган маънавий меросидир.

Бухоро замини Абу Али ибн Сино каби буюк тафаккур соҳиблари билан ҳам боғлиқ. Илмга чанқоқлик, изланиш, инсон саломатлиги ва камолоти учун хизмат қилиш — бу улуғ зотлар ҳаётининг ибратли жиҳатларидандир.Баҳовуддин Нақшбанд таълимотидаги меҳнатсеварлик, поклик ва инсон камолотига интилиш ғоялари ҳам бу заминнинг маънавий қиёфасини белгилаб берган.Шундай буюк сиймоларнинг ҳаётига назар ташласак, Ватанга муҳаббат фақат уни мақташ эмас, унинг номини илм, маърифат, меҳнат ва яхши амаллар билан улуғлаш эканини англаймиз.

ВАТАН ДАРДИНИ КУЙЛАГАН ШОИРЛАР 

    Ўзбек адабиёти тарихида Ватан тақдири, миллат озодлиги ва халқнинг эртанги куни ҳақида қалбдан сўзлаган ижодкорлар жуда кўп.Уларнинг бири — Абдулҳамид Чўлпон.Чўлпон ижодида Ватан, миллат, эрк ва уйғониш ғоялари алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг «Ватан» ҳақидаги қарашларида юрт тақдири инсон тақдири билан уйғунлашиб кетади. Чўлпон учун Ватан — шунчаки ҳудуд эмас, балки миллатнинг руҳи ва эркинлиги билан боғлиқ муқаддас тушунча эди. Унинг ижодидаги «уйғониш» ғояси ҳам инсонни ўзлигини англашга, юрт тақдирига бефарқ бўлмасликка чорлайди.Усмон Носир эса шеърларидаги жўшқинлик, эркка интилиш ва Ватанга муҳаббат билан адабиётимизда ўчмас из қолдирди.Унинг қисқа, аммо мазмунли умри бир ҳақиқатни кўрсатади: Ватан муҳаббати баъзан инсоннинг бутун ҳаётидан устун қўйиладиган эътиқодга айланади.Чўлпон ҳам, Усмон Носир ҳам ўз даврининг оғир синовларини бошдан кечирди. Аммо уларнинг сўзи, қалами ва Ватан ҳақидаги орзулари авлодлар хотирасида яшаб қолди.Уларнинг мероси бугунги авлодга:«Юрт тақдирига бефарқ бўлма, ўзлигингни англа, илм ва маърифат билан Ватанга хизмат қил», деган маънавий сабоқни беради.

ВАТАННИ СЕВИШ – УНИНГ ТАРИХИНИ БИЛИШДАН БОШЛАНАДИ. 

   Бугун Бухоро кўчаларида сайр қилаётган сайёҳ Пои Калонни, Аркни, Лаби Ҳовузни, Сомонийлар мақбарасини томоша қилар экан, у фақат меъморий иншоотларни кўрмайди.

У тарих. аждодлар тафаккури,  илмга бўлган хурматни курамиз.  У — оркали биз  халкимизнинг асрлар давомида сақлаб келган миллий хотирасини ҳис қилади.Шунинг учун тарихий обидаларни асраш — ўтмишни асрашгина эмас. Бу келажак авлоднинг ўз Ватани билан боғлиқ хотирасини асраш демакдир.Бугунги ёш       авлод  Бухоро обидалари  тарихини билса, аждодларнинг меъморий тафаккуридан ҳайратланса, алломалар ҳаётини ўрганиб илмга интилишни ўзига мақсад қилса — демак, тарих ўз вазифасини бажармоқда.

ВАТАН – КЕЧА,БУГУН  ВА ЭРТАНИНГ 

   Ватан бизга аждодлардан мерос бўлиб келган муқаддас замин. Аммо унинг эртанги тақдири бугунги авлод қўлида.Шунинг учун Ватанни севиш — унинг табиатини асраш, тарихий обидаларини муҳофаза қилиш, илм ўрганиш, ҳалол меҳнат қилиш, жамиятга наф келтириш, фарзандларга яхши тарбия беришдан бошланади.Бухоро бизга асрлар оша бир сабоқни айтиб тургандай:Тарихини асраган халқ — ўзлигини асрайди.Ўзлигини асраган халқ — Ватанини асрайди.Ватанини асраган авлод эса келажакни бунёд этади.Ватан — бизнинг кечаги хотирамиз, бугунги масъиятимиз ва эртанги орзуимиздир.Унинг тақдирига дахлдорлик — ҳар бир инсоннинг қалбидаги энг улуғ туйғулардан биридир.Шу боис «Ватан» деган сўз тилга олинганда, қалбимизда она меҳридай илиқлик, аждодларимиз хотирасидай муқаддаслик ва келажак олдидаги масъулият уйғониши керак.Зеро, Ватанни севиш — унинг номини баланд айтишдан эмас, унинг шаънига муносиб яшашдан бошланади.

Шукроналик — Ватанга муҳаббатнинг юксак ифодаси.

ШУКРОНАЛИК -ВАТАНГА МУХАББАТНИНГ ЮКСАК ИФОДАСИ .

   Инсон учун тинч осмон, осуда хонадон, дастурхондаги нон, фарзандларнинг кулгиси, ота-онанинг дуоси, эркин меҳнат қилиш имконияти — буларнинг барчаси шукрга арзигулик буюк неъматлардир.Шукроналик инсон қалбини поклайди, уни бор нарсанинг қадрига етишга ўргатади.Айниқса, юртимизда тинчлик ва осойишталик ҳукм сураётгани, инсонларнинг турли миллат ва эътиқод вакиллари сифатида ўзаро ҳурмат ва ҳамжиҳатликда яшаши — катта неъмат.Шунинг учун Ватан ҳақида ўйлаганда қалбимизда бир туйғу ҳамиша уйғоқ туриши керак:«Бугунги тинч кунимизга шукр, она Ватанимизга шукр, оиламиз ва фарзандларимизга шукр».Шукр қилган инсон Ватан қадрини ҳам чуқурроқ ҳис қилади. Чунки Ватаннинг буюклиги баъзан улкан тарихий воқеаларда эмас, осойишта ҳаётнинг оддий лаҳзаларида намоён бўлади.

ДИНИЙ БАГРИКЕНГЛИК – ТИНЧЛИК ВА ХАМЖИХАТЛИК ПОЙДЕВОРИ. 

    Бухоро азалдан илм-маърифат, маънавият ва турли маданий анъаналар ўзаро уйғунлашган, бағрикенглик тамойиллари қарор топган замин сифатида қадрланади. Бу юртда инсонни илмга, эзгуликка, ўзаро ҳурмат ва меҳр-оқибатга чорловчи маънавий муҳит асрлар давомида шаклланган. Шу маънода Бухоронинг тарихий мадрасалари нафақат таълим маскани, балки маърифат ва ахлоқ мактаби сифатида ҳам муҳим аҳамият касб этган. Бухоро мадрасаларида диний илмлар билан бир қаторда дунёвий билимларга ҳам эътибор берилгани тарихий манбаларда қайд этилади. �

Ана шундай маънавий мероснинг ёрқин намуналаридан бири — «Жўйбори Калон» мадрасасидир. У Бухоронинг Жўйбор мавзейи, Ҳавзи Нав ҳудудида жойлашган тарихий обида бўлиб, мадраса бинолари давлат муҳофазасидаги маданий мерос объектлари қаторида қайд этилган. «Жўйбори Калон» мадрасаси XVII аср охири — XVIII аср бошларида Бухоро ҳокими Абдулазизхон даврида барпо этилган. Тарихий маълумотларга кўра, унинг бунёд этилишида Абдулазизхоннинг онаси Ойпошшабиби муҳим ташаббус кўрсатган. Мадраса билан бирга масжид ва ҳовуз ҳам барпо этилган. Мазкур масканнинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, 1992 йилдан бошлаб мадраса таълим фаолиятини қайта тиклаган. «Жўйбори Калон» аёл-қизлар ўрта махсус ислом билим юрти сифатида фаолият юритиб, диний мутахассислар, одобнома ва араб тили ўқитувчиларини тайёрлашга хизмат қилган. Унда кутубхона, қироатхона, информатика хонаси, ётоқхона, ошхона, масжид ва бошқа зарур хоналар ташкил этилгани ҳақида маълумотлар бор. Бугунги кунда ҳам Бухородаги «Жўйбори Калон» мадрасаси ўзининг тарихий-маърифий аҳамияти билан алоҳида ўрин тутади. Унинг номи Бухоронинг кўп асрлик илм анъаналари, диний-маърифий мероси ва маънавий ҳаёти билан чамбарчас боғлиқ. Замонавий таълим муҳитида диний билим билан бирга ахлоқ, одоб, маърифат ва жамиятда тинч-тотув яшаш маданиятига эътибор қаратилиши диний бағрикенглик ғояларини мустаҳкамлашга хизмат қилади.Диний бағрикенглик — турли дин ва эътиқод вакилларининг бир-бирига ҳурмат билан муносабатда бўлиши, тинч-тотувлик ва ўзаро англашувни қадрлаш демакдир. Бухоро тарихи эса бундай қадриятларнинг ҳаётда намоён бўлган кўплаб мисолларини ўзида мужассам этган. Шу нуқтаи назардан, «Жўйбори Калон» мадрасасининг тарихи ҳам илм, маърифат, одоб ва инсон қадрини улуғлаш билан боғлиқ маънавий мерос сифатида аҳамиятлидир.

Бугун Бухорода турли дин вакиллари ўртасида ўзаро ҳурмат ва бағрикенглик муҳитини мустаҳкамлашга катта аҳамият берилмоқда. Бу эса қадимий Бухоронинг «илм кўп жой» сифатидаги тарихий қиёфасини замонавий ҳаёт билан боғлаш имконини беради. Зеро, бағрикенглик —инсонни инсон сифатида қадрлашдир. Бухоронинг асрлар оша яшаб келаётган маънавий сабоғи ҳам ана шунда.

                                                                ИНОБАТ ОЧИЛОВА