Рўза руҳнинг поклиги

Рўза руҳнинг поклиги

Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи ва салламга дуруду саловотлар, у зотнинг аҳли оилалари, саҳобаи киромлари ва жами умматларига салоту саломлар бўлсин. Аллоҳ таолога эришиш йўли нафснинг камолотга интилишидан ўтади. Камолот эса фақат ҳар томонлама покиза зотларгагина хос. Бадан поклигига ғусл билан эришилса, нафс поклиги рўза билан қўлга киритилади.

 يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ 

“Эй иймон келтирганлар! Сизлардан аввалгиларга рўза фарз қилинганидек, сизларга ҳам рўза фарз қилинди. Шоядки, тақводорлардан бўлсангиз.” Бақара сураси 183-оят.

Батаҳқиқ тақво Аллоҳ таолодан қўрқиш унга итоатда қусур қилишдан покланишдир. Бунинг энг манфаатли ва осон услубини Аллоҳ таоло бизга ўз каломида таълим бермоқдаки, бу услуб рўза тутишдир. Рўза инсонни моддий жиҳатдан очкўзлик ва таъмагирлик ботқоғидан тортиб чиқарса, маънавий жиҳатдан қалб ва руҳиятнинг маъсиятлардан сийрилиб чиқиб, ибодатларга мойил бўлишини таъминлайди. Яна Набийимиз, энг азиз мураббийимиз Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи ва саллам шундай марҳамат қиладилар:

عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : الصيام جنة فلا يرفث ولا يجهل وإن امرؤ قاتله أو شاتمه فليقل إني صائم مرتين والذي نفسي بيده لخلوف ه فم الصائم  أطيب عند الله تعالى من ريح المسك يترك طعامه وشرابه وشهوته من أجلي الصيام لي وأنا أجزي به والحسنة بعشر أمثالها 

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Рўза қалқондир. (Рўзадор) фаҳш сўз айтмасин, жоҳиллик ҳам қилмасин. Агар бирор киши у билан уришмоқчи ёки сўкишмоқчи бўлса, икки марта «Мен рўзадорман», десин. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта, рўзадорнинг оғзидан келган ҳид Аллоҳ таолонинг наздида мушкнинг бўйидан яхшироқдир». (Аллоҳ таоло айтади:) «(Бандам) таоми, ичимлиги ва шаҳватини Мени деб тарк қилади. Рўза Мен учундир ва унинг мукофотини Ўзим бераман. Бир яхшиликка унинг ўн баробари бор».

Саҳиҳул Бухорий 30-китоб,  1894-ҳадис

Дарҳақиқат, рўза инсоннинг фақат ейиш ичишдангина тийилиши эмас. Балки рўза инсоннинг бутун маъсиятларда ўзини сақлаши “Мен рўзадорман” дея нафс отини жиловлаши ҳамдир. Банда бу ибодати билан ўзини тарбиялаб, шахсиятини шакллантиради. Аллоҳ таолонинг раҳмати ва муҳаббатига лойиқ зот бўлиш учун ҳозирланади.

عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله ﷺ: "من صوم رمضان إيمانا واحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه"

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким иймон билан, савоб умидида Рамазон рўзасини тутса, ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», дедилар».

Саҳиҳул Бухорий 2-китоб,  38-ҳадис

Демакки рўза тутиш билан банда нафақат гуноҳлардан қалқон тутиб сақланади, билмуқобала олдинги-ю кейинги барча гуноҳларнинг мағфиратига ҳам сазовор бўлади.

Рўза тутиш инсондаги тоқат, марҳамат ва шукр ҳисларини ҳам орттирадики бу ҳислар инсоннинг дунё ҳаётида саодат аҳли бўлишини таъминлайди. Охират диёрида эса аввал қиёматда шафоат бўлиб роҳатга, сўнг жаннат эшикларидан бири бўлиб абадий саодатга етаклайди. Сўз исботи билан гўзал дейилганидек қуйидаги икки ҳадиси шарифни сўзимизнинг тасдиғи ўлароқ эътиборингизга ҳавола қиламиз:

”الصيام والقرآن يشفعان للعبد “

“Рўза ва Қуръон (Аллоҳнинг) қуллари учун икки шафоатчидир.” Байҳақий ривояти.

عن سهل رضي الله عنه قال عن النبي صلى الله عليه وسلم قال إن في الجنة بابا يقال له اريان يدخل منه الصائمون يوم القيامة لا يدخل منه أحد غيرهم يقال أين الصائمون فيقومون لا يدخلوا منه أحد غيرهم فإذا دخلوا وغلق فلم يدخل منه أحد

Саҳл розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Жаннатда бир эшик бор. У “Райён» дейилади. Қиёмат куни ундан рўзадорлар киришади, улардан бошқа ҳеч ким ундан кирмайди. “Рўзадорлар қани?» дейилади. Шунда улар туришади. Улардан бошқа ҳеч ким ундан кирмайди. Улар киргач, у беркитилади. Кейин ундан ҳеч ким кирмайди”, дедилар».

Саҳиҳул Бухорий 30-китоб,  1896-ҳадис

Ҳар бир ақлли, балоғатга етган мусулмон учун Рамазон рўзасини тутиш – фарзи айндир.

Шариатимиз икки тоифа кишиларни рўза тутмасликларига рухсат бериб, ўрнига Рамазоннинг ҳар бир куни учун фидя беришни буюрган.

Биринчиси: Қарилик сабабли умуман рўза тутишга ярамайдиган, кундан-кунга жисмонан заифлашиб бораётган ёши улуғ кексалар.

Иккинчиси: Сурункали касал бўлиб, одатда тузалишига умид бўлмаган ва рўза тутиш уларнинг саломатлигига жиддий зиён етказиши мумкин бўлган беморлар.

Бу ҳақда Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилган:

“(Рўза тутишга) мадори етмайдиганлар зиммасида бир мискин кимсанинг (бир кунлик) таоми фидядир. Кимки ихтиёрий равишда зиёда хайр қилса (лозим бўлганидан ортиқ фидя берса), ўзига яхши. Агар билсангиз, рўза тутишингиз (фидя бериб тутмаганингиздан) яхшироқдир”, (Бақара сураси, 184-оят).

“Фидя” сўзининг луғавий маъноси – “фидо қилиш” бўлиб, шариатда маълум бир нарсанинг эвазига мол сарфлаш фидя беришдир.

Фидя – Аллоҳ таоло бандаларига берган енгилликдир.

Ҳар кунлик фидянинг миқдори ярим соъ буғдой (тахминан икки килограмм) ёки бир соъ хурмо ёхуд бир соъ арпадир. Буларнинг қийматини бериш билан ҳам фидя адо бўлади.

Фидя Рамазон ойи киришидан олдин берилмайди. Ой кириши билан хоҳласалар, ўттиз кунлик рўзанинг фидяларини бирданига жамлаб беради, хоҳласалар ҳар куни бўлиб-бўлиб тўлаб беради.

Шунингдек, рўза фидясини бир кишига ҳам ёки бир неча кишига ҳам бериш мумкин.

Фидя мискин, фақир, бева-бечора, етим-есир, ночор ва закот беришга қодир бўлмаганларга берилади. Аммо отаси, онаси, фарзандлари, набиралари, эри, хотини ва закот беришга қодир бўлганларга бериши жоиз эмас.

• Фидя бериб юрган қария ёки сурункали беморлар рўза тутишга қодир бўлиб қолишса, берган фидялари бекор бўлиб, тутмаган рўзаларининг қазосини тутишлари вожиб бўлади. 

Рўза тутишга ярайдиган қарияларга эса рўза тутиш фарз бўлади. Рўза тутишга қодир бўла туриб фидя берсалар, рўза улардан соқит бўлмайди ва фидяси ўз ўрнига тушмайди.

Тузалишига умид бор, одатда, маълум вақтдан кейин шифо топадиган беморларга рўза тутиш зарар қилса, буларнинг ҳам рўза тутмасликларига шариатимиз рухсат беради. Аммо булар фидя бермайдилар. Тузалганларидан кейин қазо бўлган кунларнинг рўзасини тутиб берадилар.

         Жумладан, ҳайз ёки нифос кўрган аёллар ҳам одатлари тугагунча яъни покланмагунча рўза тутмайдилар. Ҳанафий мазҳаби бўйича қазосини тутиб берадилар, бироқ, фидя бермайдилар. Хомиладор ёки эмизикли аёллар ўзларининг ёки боланинг саломатлиги хавф остида қолишидан қўрқса ёки мусулмон табиб шундай хулоса берса, рўза  тутмаслиги мумкин. Қазосини тутиб беради, бироқ фидя бериб рўза тутмаслик мумкин дегани эмас.

Муборак ойда қилинган амалларнинг ҳам ажри улуғ бўлишига уламолар иттифоқ қилишган.  Ибодатлар, эҳсонлар, дуолар ижобат бўлади. Айниқса, аёллар томонидан саҳарлик ва ифторликлар тайёрланиши, уй юмушларини бажаришлари орқали Аллоҳга яқин бўладилар. Улкан-улкан ажру савоблар соҳибасига айланадилар.

Аллоҳим барчаларимизни Райён жаннати эшигидан киришга лойиқ зотлардан қилсин. Тутган ва тутадиган рўзаларимизни хато ва камчиликларини мағфират қилиб даргоҳида қабул қилсин. Аммора нафснинг тузоғидан халос бўлиб, руҳий поклик ва камолотни ўзимизда касб қилишимизга муваффақ қилсин. 

Ҳамдларнинг энг гўзали Аллоҳ таолога, сўзларнинг энг мақбули унинг ҳузурида қийматли бўлгани. Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳи ва баракатуҳу.

Маҳфуза Бозорова

“Жўйбори Калон” аёл-қизлар ўрта махсус ислом аълим муассасаси ўқитувчиси.